[Theravada] Vi Diệu Pháp Giải Thích Bộ Vị Trí Phần 1 - TK. Khải Minh

Giải Thích BỘ VỊ TRÍ

(PATTHANAPAKARAŅA).

Trong phần đầu của bộ thứ bảy, có những câu hỏi về từ Patthāna (Vị trí) như sau:

1- Hỏi. Vì sao bộ thứ bảy được gọi là Patthāna (Vi trí)?

Đáp. Vì trình bày đến các duyên (paccayā) như Nhân duyên (hetuppaccaya)... nên được gọi là Pattthāna (Vị trí).

2- Hỏi. Do nhân nào bộ thứ bảy được gọi là Patthāna (Vị trí)?

Đáp. Do phân tích các pháp như Pháp thiện, pháp bất thiện, pháp vô ký theo các duyên như: Nhân duyên, Cảnh duyên... nên được gọi là Patthāna (Vị trí).

3- Hỏi. Do ý nghĩa nào, gọi là Paţthāna (Vị trí)?

- Do ý nghĩa là “nương theo Toàn giác trí”, nên được gọi là Patthāna (Vị trí).

* Hoặc giải đáp ngắn gọn để dễ nhớ là:

a- Trình bày 24 duyên từ Nhân duyên... Bất ly duyên, nên gọi là Patthāna.

b- Phân tích 24 duyên theo pháp thực tính, nên gọi là Patthāna.

c- Diễn đạt nương theo “Toàn giác trí”, nên gọi là Paṭṭhāna.

Thích giải (a).

Trong bộ Patthāna (Vị trí), trình bày sự sai biệt (nānāppakāra) về tính chất, phận sự cùng các ý nghĩa làm nhân trợ giúp của các duyên. Như trong Sớ giải có ghi:

Kenaṭṭhena paṭṭhānanti? Nanappakarapaccayaṭṭhena, pa karohi nānāppakārattham dipeti, thanasaddo paccayattham:

“Gọi là Vị trí, do ý nghĩa nào?

Do trình bày đến các duyên như Nhân duyên... theo các trường hợp sai biệt nên gọi là Vị trí.

Các duyên này trình bày tính chất theo các trường hợp sai biệt, như: Nhân duyên, Cảnh duyên... Phận sự thì trình bày ý nghĩa “duyên là nhân trợ giúp”.

Tóm lại: Nānāppakarapaccaya là “duyên làm nhân trợ giúp theo các trường hợp sai biệt”.

Nghĩa là. Trong mỗi một câu pháp có nhiều duyên trợ giúp, mỗi duyên lại có chi pháp khác nhau. Do vậy, được gọi là nānāppakarapaccaya (duyên trợ giúp sai biệt).

Trong Patthānamūlatikā có ghi:

Tattha ekassāpi dhammassa hetu ādīhi anekapaccayabhavato ekekassa paccayassa anekadhammabhāvato ca nānāppakārapaccayata veditabbā:

“Các bậc trí nên hiểu: Ở đây, một pháp trợ giúp cho nhiều pháp, nhiều pháp trợ giúp cho một pháp, nên gọi là “duyên trợ giúp sai biệt”.

Nghĩa là. Chỉ một pháp có thể trợ giúp cho nhiều pháp: Bằng Nhân duyên cũng có, bằng Cảnh duyên cũng có... Và “trong mỗi duyên có nhiều chi pháp, không phải chỉ có một chi pháp".

Như định nghĩa từ Patthāna được trình bày theo câu giải:

Nānāppakārāni ṭhānāni paccaya etthani: Paṭṭhānam (Sattami bahubbihi samāsaviggaha).

Ở đây, các duyên diễn tiến theo các trường hợp sai biệt, gọi là Vị trí”.

Tóm lại: “Một pháp có mãnh lực trợ giúp cho nhiều pháp. Mỗi duyên có nhiều chi pháp”.

Như: Hetu hetusampayuttakānam dhammānam tam samuṭṭhānānañca rūpānam hetupaccayena paccayo.

Là câu pháp có mãnh lực làm duyên trợ giúp cho nhiều pháp hơn là một, như: Nhân duyên, Trưởng duyên, Đồng sinh duyên, Hỗ tương duyên, Y duyên, Quả duyên, Quyền duyên, Đạo duyên, Tương ưng duyên, Bất tương ưng duyên, Hiện hữu duyên, Bất ly duyên.